İngilizce
2025 YILI ÇAY SEKTÖRÜ RAPORU
GİRİŞ
Çay sektörü, tarihsel kökleri, kültürel değeri ve ekonomik katkısıyla hem ulusal hem de küresel ölçekte stratejik öneme sahip bir tarım ve gıda alanı olarak öne çıkmaktadır. 2025 yılı itibarıyla sektör; üretim teknolojilerindeki gelişmeler, değişen tüketici alışkanlıkları, sürdürülebilirlik beklentileri ve küresel ticaret dinamiklerinin etkisi altında dönüşüm sürecini devam ettirmiştir. Artan kalite bilinci, katma değerli ürünlere yönelim ve çevresel hassasiyetler, çay sektörünün yalnızca üretim yapısını değil, aynı zamanda pazarlama ve dağıtım stratejilerini de yeniden şekillendirmektedir.
Hazırlanan bu çalışma; üreticiler, yatırımcılar, politika yapıcılar ve sektör paydaşları için stratejik bir referans niteliği taşımayı hedeflemektedir. Çay sektörünün sürdürülebilir büyümesini destekleyecek veri temelli değerlendirmeler ve öngörüler sunarak, karar alma süreçlerine katkı sağlaması amaçlanmaktadır.
GLOBAL ÇAY SEKTÖRÜ,
Bugün Çin, Hindistan, Laos, Tayland, Myanmar arasındaki sınırların birbirine değdiği Doğu Himalaya eteklerindeki antik ormanlardan gelen bin yıllık bir içecek olan çay, o zamandan beri yüzyıllar boyunca Japonya, Kore ve Vietnam'a yayılmıştır. Batılı tüketiciler, bu içeceği ancak 16. yüzyılın başlarında, denizci kaşiflerin yeni topraklar ve yeni mahsuller bulmak için tüm dünyayı dolaştığı zaman keşfettiler. Uzun bir süre boyunca Çin İmparatorluğu tekeli elinde tuttu, bu nedenle çay ağır vergilendirilmiş lüks bir içecek olarak kaldı.
Üretiminin büyük çoğunluğu çay yapraklarına odaklanırken, bazı ülkeler hem hacim hem de kişi başına üretimde öncülük etmektedir. Küresel talebin artmasıyla birlikte çay üretimindeki büyüme yıllar içinde istikrarlı bir şekilde devam etmektedir.
DÜNYA KURU ÇAY ARZ / TALEP DENGESİ:
2024 yılı 7.1 milyon ton üretime karşılık. Dünya genelinde yıllık toplam çay tüketimi 6,5 milyon ton olmuştur. Bu rakamlar arz/Talep dengesinin stok ekleyerek devam ettirilebildiğini göstermektedir. Özellikle genç nüfusun çayı klasik içecek sınıfında değerlendirmesi ve şekerli ve gazlı içecekleri tercih ederek çay dan uzaklaşması çay otoriteleri üzerinde hatırı sayılır bir baskı oluşturmuştur.
EN BÜYÜK 10 YAŞ ÇAY ÜRETİCİSİ ÜLKE
.
1. Çin : 14.542.600 ton
2. Hindistan : 5.969.000 ton
3. Kenya : 2.326.000 ton
4. Sri Lanka : 1.400.000 ton
5. Türkiye : 1.338.000 ton
6. Vietnam : 1.116.746 ton
7. Endonezya : 595.000 ton
8. Bangladeş : 440.000 ton
9. Arjantin : 355.144 ton
DÜNYA DA ÇAY İHRACATCISI ÜLKLER VE İSTATİSTİK RAKAMLARI
|
. GLOBAL İHRACATCILAR |
2021 |
2022 |
2023 |
2024 |
|
1-China |
$2.29 billion |
$2.08 billion |
$1.73 billion |
$1.41billion |
|
2-Sri Lanka |
$1.39 billion |
$1.23 billion |
$1.28 billion |
$1.40 billion |
|
3-Kenya |
$1.19 billion |
$1.38 billion |
$1.35 billion |
$1.40 billion |
|
4-India |
$687.89 million |
$751.06 million |
$707.01 million |
$816.85 million |
|
5-Poland |
$262.80 million |
$253.46 million |
$251 million |
$265.15 million |
|
6-Japan |
$189.89 million |
$170.41 million |
$210.67 million |
$242.55 million |
|
7-Germany |
$250.26 million |
$236.44 million |
$232.19 million |
$235.06 million |
|
8-United Arab Emirates |
$338.03 million |
$439.41 million |
$482.45 million |
$223.05 million |
|
9-United Kingdom |
$135.22 million |
$122.99 million |
$120.54 million |
$137.54 million |
|
10-Vietnam |
$204.12 million |
$223.08 million |
$181.78 million |
$114.15 million |
|
11-Toplam ihracat |
$8.63 billion |
$8.51 billion |
$8 billion |
$7.67 billion |
Global çay pazarına büyük ölçüde Çin hakimdir. Bitkisel/botanik ürünlerde rekabet etse de çay üretimini istikrarlı şekilde sürdürmektedir.
GLOBAL ÇAY SEKTÖRÜNDE DARALMA GÖZLENİYOR.
Pakistan’ın yanı sıra Rusya, ABD ve Endonezya gibi büyük pazarlara yapılan çay satışları, hem Ekim ayında hem de ilk 10 aylık süreçte düşüş gösterdi.
Buna karşılık Çin pazarı dikkat çekici bir istisna oluşturdu. Ekim 2025’te Çin’e yapılan çay ihracatı hacim olarak %48,5, değer olarak ise %35,6 arttı.
2025’in ilk 10 ayında Çin’e satış hacmi %1,9, değer bazında %6 artış göstererek Vietnam’ın üçüncü büyük ihracat pazarı konumunu güçlendirdi. Uzmanlar, Çin pazarındaki güçlü talebin sektörün genel düşüşünü bir miktar frenlediğini belirtiyor.
Çayın, üretici ülkelerin çoğunda her zaman en sevilen içecek olduğunu belirtmek önemlidir; bu da şu anda üretim hacminin %70'inden fazlasının iç tüketim için ayrıldığı anlamına gelirken, kahve öncelikle fincanların üçte ikisinden fazlasının tüketildiği ihracat pazarları için yetiştirilmektedir. Kahve, gelişmiş demleme ekipmanlarıyla tüketici pazarlarında daha fazla ilgi çekerken, çay hala çoğunlukla elle demlenmektedir. Ayrıca, çayın imajı eğlenceyle yakından bağlantılıyken, kahve daha yoğun bir tempoya uymaktadır.
Küresel ticaret modeli oldukça istikrarlı kalmaktadır, ancak Covid pandemisi ve ardından gelen Rusya-Ukrayna savaşı, özellikle kaçınılmaz gecikmeler ve tedarik lojistiğindeki tıkanıklık nedeniyle önemli ölçüde bozulmaya yol açmıştır. Amerika Birleşik Devletleri tarafından yakın zamanda açıklanan gümrük vergilerinin etkisinin ne olacağı henüz bilinmiyor ancak daha fazla yük getirmesi bekleniyor.
Uluslararası Çay Komitesi'nin (ITC) 2024 yılına ait ön verileri, küresel çay ihracat tonajının 1,94 milyon ton olduğunu ve bunun mahsulün %27,6'sını temsil ettiğini gösteriyor; en çok ihracat yapan beş ülke ise Kenya, Çin, Hindistan, Sri Lanka ve Vietnam. İthalat tarafına ilişkin 2023 verileri, en çok ithalat yapan pazarların şu şekilde olduğunu göstermektedir:
Pakistan 236.000 ton;
Rusya Federasyonu 129.000 ton;
ABD 104.000 ton;
Mısır 100.000 ton;
Birleşik Krallık 84.000 ton;
DÜNYADA EN ÇOK ÇAY TÜKETEN ÜLKELER
|
Rank |
ÜLKE |
tüketim miktarı Kg(Yıl |
|
1 |
3.16 kg (6.96 lb) |
|
|
2 |
2.36 kg (5.21 lb) |
|
|
3 |
2.10 kg (4.63 lb) |
|
|
4 |
1.82 kg (4.01 lb) |
|
|
5 |
1.50 kg (3.30 lb) |
|
|
6 |
1.50 kg (3.30 lb) |
|
|
7 |
1.38 kg (3.05 lb) |
|
|
8 |
1.22 kg (2.68 lb) |
|
|
9 |
1.19 kg (2.63 lb) |
|
|
10 |
1.19 kg (2.62 lb) |
|
|
11 |
1.01 kg (2.23 lb) |
|
|
12 |
1.00 kg (2.20 lb) |
Tablodan anlaşılacağı üzere en çok çay üreten ülkeler kişi başına yllık en çok çay tüketen ülkeler değildir. Hatta en az çay tüketen ülkeler en çok çay üreten ülkelerdir de diyebiliriz.
DÜNYA'DA ÇAY FİYATLARI
2025 Yılında da Dünya çay fiyatları düşüş eğilimi gösteren bir seyir izlemiştir.
Ülkeler 2022 usd 2023 usd 2024 usd
Srilanka 2,93 3,51 3,24
Kenya 2,28 1,97 1,39
Hindistan 1,27 2,35 1,99
Son yıllarda, değişen piyasa koşulları nedeniyle küresel çay yaprağı ihracat ve ithalat fiyatlarında düşüş eğilimi gözlemlenmektedir. 2023 yılında ihracat ve ithalat fiyatları kilogram başına 3,33 ABD doları ile 4,59 ABD doları arasında değişmiştir. 2024 yılına gelindiğinde ise bu fiyatlar, çay yaprağına olan talep veya arzda meydana gelen değişimleri yansıtacak şekilde kilogram başına 2,80 ila 3,55 ABD doları aralığına düşmüştür.
2025 Yılı Türk çay sektörü için sancıların ayak seslerinin hissedildiği yıl olmuştur. Kampanyanın başladığı aylardaki heyecan ileriki aylarda zayıfladı ve üçüncü sürgün döneminde bir çok fabrika üretim yapmadan sezonu kapamayı tercih etti. 2025 yılında Çay üreticisine %33,89 oranında zam yapıldı. 2024'te 19 TL olan yaş çay alım fiyatı, 2025 yılında 25,44 TL'olarak belirlendi. İlk anlarda bazı tepkiler gösterilmiş olsa da genel anlamda bir memnuniyetin olduğu gözlemlenmiştir.
Diğer taraftan müstahsilin çay toplama maliyetleri 2025 yılında oldukça yüksek gerçekleşti. Elektrikli çay toplama makineleri sayesinde kendi çayını kendisi toplama yolunu tercih etmek zorunda kaldı. Piyasada makine ile çay toplayanlar 1 ton için 10 bin TL talep edince genç, yaşlı bütün müstahsiller kendi çayını kendisi toplama yolunu tercih etti. Gübrenin tonu ise 18 bin TL oldu. 2025 yılında çay toplama yevmiyeleri ise 2,500 ile 3,000 lira arasında oluştu.
ÜRETİM MİKTARI
2025 yılında ülkemizde 1 milyon 338 Bin Ton yaş çay üretilmiştir. Üretilen yaş çayın %61.46'sı (822 Bin 717 tonu) ÇAYKUR, %38.54'ü (515 Bin 945 tonu) özel sektör tarafından işlenmiştir. 2025 yılı yaş çay rekoltesinden yaklaşık 256 bin ton kuru çay elde edilmiştir.
ÇAYKUR MÜSTAHSİLE DESTEK VERDİ;
2025 yılında yaş çay satışında fiyat düşüklüğü dahil yaşanan kriz çok daha tahrip edici şekilde yaşanabilirdi. Bunun olmaması ÇAYKUR’un aldığı tedbirler sayesindedir. Üçüncü çay sezonunda özel sektör büyük oranda çay işleme iştahını düşürünce üretilen yaş çayı müstahsilden satın alıp işlemek ÇAYKUR’un sırtında kaldı. Bu yükü hafifletmek için ÇAYKUR tarafından müstahsile yarayan bazı tedbirler alındı.2025Yılında 2024 yılı rakamlarının çok üzerinde yaş çay satın alındı. Uygulanan kota kısıtlamaları bir miktar gevşedildi.
Bu tedbirler sayesinde müstahsil rahat bir şekilde çayını değerinde satabildi.
TÜRKİYE DE KURU ÇAY ÜRETİMİ;
|
|
2021 (Ton) |
2022 ( |
2023 ( Ton) |
2024 (Ton) |
2025 ( |
|
ÖZEL SEKTÖR TOPLAM |
588.201. |
686.741. |
764.445. |
666.549. |
515.945. |
|
ÇAYKUR |
860.383. |
582.497. |
591.530. |
783.483. |
822.716. |
|
GENEL TOPLAM YAŞÇAY |
1.448.584. |
1.269.238. |
1.355.976. |
1.450.033. |
1.338.662. |
|
|
2021 (Binton) |
2022 Bin ton |
2023 Bin ton |
2024 Bin ton |
2025 Bin ton |
|
GENEL TOPLAM KURUÇAY |
287. |
241 |
270. |
280. |
256. |
Türk çay sektörü üretim potansiyeli üzerinden istikrarlı bir görünüm arz ederken üretim çeşitliliği açısından verimsiz bir tablo sergilemektedir. Bu da arge’ye yeterince yatırım yapılmadığını göstermektedir. Geleneksel üretim faaliyetinin ötesine geçemeyen bir sektör izlenimi verilmektedir.
ÇAY TÜKETİMİNDE AZALMA GÖRÜLÜYOR;
Son yıllarda gerçekleştirilen tüketim eğilimi araştırmaları, genç bireylerin yüksek şeker, tatlandırıcı, kafein ve aroma içeren içeceklere yöneldiğini göstermektedir. Sosyal medyanın etkisi, markalı içecek kampanyaları ve modern yaşamın değişken tüketim odaklı yapısı bu tercihi desteklemektedir. Çayın sade tadı, hazırlama süresi ve geleneksellik algısı, genç neslin “hızlı ve pratik tüketim” anlayışıyla çelişmektedir. Ayrıca çayın sağlık yönünün medyada yeterince vurgulanmaması bu eğilimi güçlendirmiştir.
SON 8 YILDA ÜLKEMİZDE KİŞİBAŞI YILLIK ÇAY TÜKETİMİ;
Yıllar Tüketim (KG) ÜRETİLEN ÇAY(Bin ton) : Ülke nüfusu (milyon)
2017 3,03 245 80,08
2020 3,28 274 83,5
2021 3,26 276 84,6
2023 3,07 262 85,3
2024 3.15 270 85,5
Not: Üretilen çayın tamamının tüketildiği var sayılmıştır. Gerçek rakamlar verdiğimiz miktarın altındadır.
TÜRK ÇAY SEKTÖRÜNDE HAMMADDE KALİTESİ DÜŞTÜ;
Ülkemizde 1940 lı yıllardan beri yaklaşık 80 senedir çay üretilmektedir. Üretilen çay kendine has bir damak tadına sahiptir ve Türk çay tiryakisi bu tadı benimsemiştir. 1940 lı yıllarda bahçelerden toplanan çay elle toplanıyordu ve bu çalışma filizlerin tek tek alınması şeklinde yapılıyordu. O dönemlerde %23 ler seviyesinde bir randıman oranıvardı. Bunun anlamı 100 Kg yaşçay dan 23 KG kuruçay elde ediliyor şeklinde ifade edilebilir.
Tek alıcı devletti ve Tekel Çay sektöründe mutlak hakimiyete sahiptı. Hammadde kalitesi hassasiyeti çay eksperlerinin titiz seçimleri sebebiyle çok yüksekti.
1983 yılında ÇAYKUR kuruldu ve tekel'in işlevi Çaykur'a devredildi. Hassasiyet değişmedi, Hammadde kalitesi aynı hassasiyetle takip edildi. Elle çay toplayan bir kişi beceri seviyesine göre en çok 80 kg çay toplayabiliyordu.
1984 yılında çay sektörü Özel firmalara da açılınca yeni fabrikalar kuruldu ve hammaddeye talep arttı.
1990 lı yıllarda elle çay toplanması işine bir kolaylık getirildi ve çay toplama makası uygulama alanına girdi. Bu yeni icat günlük piyasaya sürülen yaşçay miktarını dört, beş kat artırdı. Makas ile çay toplayan müstahsil günde ortalama 250 Kg çay toplamaya başlamıştı. Başta Çaykur olmak üzere çay otoritelrri itiraz ettiler çünkü, makas kullanımı hammadde kalitesini bozmuştu. Hammaddenin kalitesindeki düşme sebebiyle üretim randımanı %18 lere, %19 lara kadar gerilemişti. Çaykur etkin tedbirler alma yoluna gitti ancak bir sonuç elde edemedi. Makas üreticinin kullanımında kolaylık sağlayan bir araç olarak kaldı.
Bu gün teknoloji çok daha ileridedir ve çay toplama makineleri devreye girmiştir. Ancak hammadde kalitesini artıracak bir önlem halâ alınamamıştır. Kalitesiz hammadde konusu tüketici dahil tüm tarafların şikâyet ettiği en önemli husus olarak gündemde kalmaya devam etmiştir..
ÇAY ALANLARI GENİŞLEDİ VERİM AZALDI;
Ülkemizdeki çay alanlarının miktarını araştırırsanız karşınıza şöyle bir ifade çıkar;
‘’Rize başta olmak üzere Trabzon, Artvin, Ordu ve Giresun'da, kimi zaman deniz seviyesinden bin metreye kadar yükselen, 758 bin dekar alanda çay tarımı yapılmaktadır.’’
Bu ifade gerçeğin kendisi değildir. Çay sektöründeki gerçekçi istatistiki bilgilerin en sonuncusu 2000 yılında ÇAYKUR’a ait olarak yayınlanan bilgilerdir.
Bu bilgileri doğru kabul ederseniz Türkiye de ruhsatsız çay alanları dâhil 1.600.000 dekarın üzerinde çay bahçesi olduğu sonucuna ulaşırsınız.
VERİM AZALDI
Bu kadar geniş alanda çay bahçesi yapıldığına göre üretim neden artmıyor sorusunun cevabı ise iklim değişikliğinde gizlidir. 2000 li yılların başında dekar başına 700-900 kg arası verim alınan çay bahçelerinden bugün 500-700 kg arası verim alınabilmektedir. Verim düşüklüğü yeni çay bahçelerinin üretime alınmasıyla kapatılabiliyor.
2025 YILINDA KURU ÇAYA ÜÇ KEZ ZAM YAPILDI;
|
ÇAYKUR kuru çaya Haziran ayının ortalarında yüzde 15 zam yapmış, Temmuz sonunda ise yüzde 3,5 oranında ikinci bir zam eklemiştir. Eylül ayında ise yüzde 7,5'luk fiyat artışıyla kuru çayda üçüncü zammını gerçekleştirmiştir. Böylece Çaykur'un ardı ardına gelen zamları sonucu kuru çay fiyatları 2025 yılında yüzde 28 oranında zamlanmıştır. TÜRK ÇAYINDA İHRACAT POTANSİYELİ Türkiye’nin çay ihracatı, 2025 yılında bir önceki yıla oranla değer bazında yüzde 38 artış göstererek 34 milyon 806 bin 455 dolar seviyesine ulaş mıştır. Çok büyük bir değer olarak görülmese de yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın alıştıkları damak tadını tercih etmesi sevindiricidir. Türk çayı, geçtiğimiz yıl 122 ülke, özerk ve serbest bölgeye gönderildiği ifade edilmektedir. 2024 yılında 25 milyon 179 bin 408 dolar olan ihracat geliri, yakalanan bu ivme ile 34 milyon 806 bin Dolara yükseltilmiştir. SONUÇ |
|
||
|
|
|||
Yurt içi tüketimin bir miktar azalma olsa da istikrarlı seyri, sektörün temel gücünü koruduğunu ortaya koyarken; ihracatta çeşitlenme çabaları ve yeni pazarlara açılım girişimleri uzun vadeli büyüme potansiyeline işaret etmiştir. Teknoloji kullanımı, sürdürülebilir tarım uygulamaları ve genç üreticilerin sektöre katılımı, verimlilik ve kalite artışı açısından olumlu gelişmeler olarak öne çıkmıştır.
Önümüzdeki dönemde sektörün rekabet gücünü artırabilmesi için maliyet yönetimi, sürdürülebilir üretim, kalite standardizasyonu ve marka değerinin güçlendirilmesi kritik önem taşımaktadır. Kamu, üretici ve özel sektör iş birliğinin devam etmesi halinde çay sektörün ekonomik ve sosyal katkısını artırarak büyümesini sürdürebileceği öngörülmektedir.
2025 yılı, aynı zamanda çay sektörünün değişen koşullara uyum sağlama kapasitesini ortaya koyan yıl olmuştur; doğru stratejilerle desteklendiğinde sektörün güçlü bir gelecek potansiyeline sahip olduğunu teyit etmiştir.
Hazırlayan; Mustafa Yılmaz Kar
Çaysiad Başkanı
Kaynaklar; o-chanet, Global information,Ttb,Rtb, Çaysiad,, Biriz biz, İTC, WGİ World, grandviewresearch.tea board, dmcc., FAO
